Nij Beets – Het is vandaag Internationale Dag van de Transgenderrechten. Wereldwijd staan we dan stil bij gelijke rechten en acceptatie van transgenders en non-binaire personen. Als non-binair persoon heeft Jille Smilda vanwege diens lage stem en bouw weinig last van discriminatie. Maar qua gelijke behandeling valt er in Nederland nog veel te winnen, ziet hen*. ‘Een rechter bepaalt of ik wel of geen X in mijn paspoort krijg.’

Jille werkt momenteel als redacteur bij de VPRO, gelukkig een omroep waar iedereen geaccepteerd wordt. ‘En ik ben niet de enige medewerker in transitie dus dat scheelt,’ lacht hen. En zo ziet Jille het ook het liefst. ‘Ik voel me niet vrouw of man. Hou het liever in het midden. Iedereen die niet leeft zoals diens geboortegeslacht valt onder de paraplunaam transgender.’

Normen en verwachtingen

Gezegend met een van nature brede lichaamsbouw en lage stem wordt de jonge Jille al vroeg als jongen aangesproken. ‘En dat vond ik helemaal niet erg,’ vertelt hen. ‘Mijn vriendjes en vriendinnetjes reageerden dan meteen van: “Hé, ze zeggen het fout. Jij bent een meisje!”
En dan corrigeerde ik het schoorvoetend: “Ik ben een meisje.” Dat vond ik nog wel het vervelendste.’ Een groot deel van diens jeugd, bestond dan ook uit het krampachtig voldoen aan de geldende normen en verwachtingen. ‘Ik wist altijd al dat ik geen vrouw was. Maar je hele leven lang geven de maatschappij, de school, de mensen om je heen signalen af dat dat niet waar is. Je bént vrouw.’

Onveiligheid

Met enige angst betreedt Jille het middelbare schooltijdperk. ‘Ik heb heel erg geprobeerd om meisje te zijn: jurkjes aan, haar lang laten groeien, proberen anders te lopen. Om maar mee te komen als vrouw. Dat was heel vermoeiend. Alsof je een toneelstukje aan het opvoeren bent. Ik ben er flink mee gepest. En je merkt dat het onveilig is als je laat zien wie je werkelijk bent.’

Op de toiletten wordt Jille door jongens steevast op de huid gezeten. Een continu gevoel van onveiligheid maakt zich van hen meester. ‘Als tegenreactie wilde ik ze bewijzen dat ik een meisje was want dan konden ze mij niks meer doen.’ Ook tijdens de studie blijft Jille zich op deze manier nog geweld aan doen.

Onbeschrijfelijk gevoel

De bevrijding komt als Jille diens master-opleiding in Zweden doet. ‘Ik was uit mijn eigen wereld en ik kon mezelf zijn. Veel mensen spraken mij in het Engels aan met neutrale voornaamwoorden: they en them. Ik vond dat zo fijn. Ik hoefde even nergens over in te zitten.
En in Zweden heb je ook overal genderneutrale toiletten dus dat was ook een verademing.’ Terug in Nederland weet Jille het zeker: ‘Volgens mij moet ik proberen te stoppen om vrouw te willen zijn. De eerste avond dat ik dat aan een vriendin vertelde voelde ik me bevrijd als nooit te voren. Een fantastisch en onbeschrijfelijk gevoel.’ En wat blijkt sindsdien? ‘Hoe meer ik écht voor mezelf kies hoe minder gedoe ik krijg.’

X in paspoort

En dan is het nu Internationale Dag van de Transgenderrechten. Wordt Jille overal gelijk behandeld inmiddels? Hen roert een praktische zaak rond het paspoort aan. ‘Onze pas geeft nog het geslacht aan en mannelijke of vrouwelijke naam. Dat kan ik laten aanpassen in ‘X’ maar dan moet je naar de rechter. Die bepaalt tenslotte of je hiervoor in aanmerking komt.’ Wereldwijd zijn er maar 19 landen die een X in het paspoort accepteren.
Hen somt vervolgens landen op die een X in het paspoort (nog) niet accepteren: Zweden (!), Frankrijk, Italië, Polen, Engeland. En de VS kom je al helemaal niet in. ‘Het is dus best wel een keuze om voor X te kiezen. Want wat betekent dat voor mijn veiligheid?’ dubt Jille.

Gewoon ZIJN

Van discriminatie merkt Jille dankzij de brede lichaamsbouw en lage stem gelukkig weinig. ‘Al met al is het fijn om eindelijk aan jezelf toe te mogen geven dat wat je altijd gevoeld hebt waar is.’ De toekomst ziet Jille dan ook best positief in. En hoopvol. ‘Ik hoop dat ik straks op papier mijn eigen naam heb en dat ik in een lichaam zit wat fijn en veilig voelt,’ klinkt het. ‘En dat ik gewoon kan zíjn. Ik wil gewoon ZIJN.’

* = bij non-binaire personen worden vaak neutrale voornaamwoorden gebruikt.