BEETSTERZWAAG – De gemeente Opsterland wil in één keer precies in kaart brengen waar in de bodem nog niet-ontplofte bommen en munitieresten uit de Tweede Wereldoorlog kunnen liggen. De gemeenteraad heeft ingestemd met een financiële aanvraag bij het Rijk om zo’n grootschalig historisch onderzoek mogelijk te maken.
Er wordt de komende jaren druk gebouwd in Opsterland. Bij elk los bouw- of infraproject moet worden uitgezocht of de grond veilig is om in te graven. De Arbowet verplicht elke gemeente om van te voren uit te sluiten dat werknemers bij het graven gevaar lopen door oude explosieven. Tot nu toe beschikt de gemeente nog niet over een eigen, dekkende risicokaart voor ontplofbare oorlogsresten. En dat moet anders, vindt ze.
Slimmer en voordeliger
Om van al die losse en dure deelonderzoeken af te zijn, kiest de gemeente nu voor een gemeentebrede aanpak. Tijdens de raadsvergadering ging de raad deze week zonder verdere discussie akkoord met een ‘suppletie-aanvraag’. Met deze aanvraag doet Opsterland een beroep op de landelijke Bommenregeling. Via deze regeling vergoedt het Rijk doorgaans 68 procent van de gemaakte kosten voor het opsporen en ruimen van oorlogsresten.
Speurwerk in archieven en luchtfoto’s
Wie denkt dat er binnenkort direct met scheppen en metaaldetectors door de dorpen wordt getrokken, heeft het mis. Een historisch vooronderzoek speelt zich volledig af achter het bureau. Gespecialiseerde bureaus duiken in oude oorlogsarchieven, bestuderen historische stafkaarten en analyseren duizenden luchtfoto’s uit de periode 1940–1945. Door meldingen van bombardementen, beschietingen, munitiedumps en vliegtuigcrashes naast elkaar te leggen, ontstaat een gedetailleerde bodembelastingkaart. Daarop is straks precies te zien welke percelen verdacht zijn en waar de grond veilig is.
Sporen in bossen, vaarten en veengebieden
Hoewel een officiële gemeentelijke kaart nog ontbreekt, is uit archieven van onder meer de Explosieven Opruimingsdienst Defensie (EODD) al duidelijk dat de Tweede Wereldoorlog ook in Opsterland zichtbare én onzichtbare sporen heeft achtergelaten.
Zo vormden bruggen, sluizen en doorgaande routes bij onder meer Gorredijk, Ureterp en langs de Opsterlandse Compagnonsvaart strategische doelwitten. Tijdens beschietingen of de haastige terugtocht van Duitse troepen in april 1945 is daar munitie in de grond of het water beland. Daarnaast werden de uitgestrekte bossen rond Beetsterzwaag, Olterterp en Bakkeveen destijds gebruikt voor zowel Duitse opslag en schietoefeningen als schuilplaatsen van het verzet. Ook vandaag de dag vinden wandelaars en bosbouwers in Friese bossen nog regelmatig oude granaten of munitiekisten.
Wapendropping bij Tijnje
Een van de bekendste historische plekken in de gemeente ligt in het buitengebied bij Tijnje. In natuurgebied De Lytse Deelen – door de geallieerden destijds aangeduid als droppingsveld Wardrobe – voerde een Britse Halifax-bommenwerper op 5 januari 1945 een grote wapendropping uit voor het Friese verzet. Vijftien containers met wapens en munitie kwamen destijds naar beneden boven het moerassige gebied, waar vandaag de dag een speciaal monument aan herinnert. Door de zompige veengrond konden verzetsstrijders destijds niet alles direct bergen en zakten onderdelen diep weg in de bodem.
Ook op andere plekken in het buitengebied stortten tijdens de oorlogsjaren geallieerde en Duitse toestellen neer, waarbij boordmunitie en lichtfakkels in de weilanden achterbleven. Zodra het aangevraagde onderzoek is afgerond, heeft Opsterland al deze plekken voor het eerst overzichtelijk op één kaart staan. Dan kan er ook veilig gebouwd worden in de Opsterlandse dorpen….
