HEERENVEEN – Afgelopen vrijdag was een flinke scheldpartij te horen op het podium van het Posthuistheater tijdens de repetitie van theatervoorstelling Van de Rails. Het theater in Heerenveen stond in het teken van criminele uitbuiting van jongeren. Wat regisseur Joris Verschuur opvallend vindt, is dat sommige bezoekers de voorstelling behoorlijk grof vinden, terwijl hulpverleners in deze sector juist zeggen dat het taalgebruik vrij tam is.

Europese Dag tegen Mensenhandel

Zondag is het de Europese Dag tegen Mensenhandel. In het kader daarvan heeft de gemeente Heerenveen verschillende activiteiten georganiseerd om aandacht te vragen voor mensenhandel. In het bijzonder voor criminele uitbuiting, vertelt Séfanja van Bruggen van gemeente Heerenveen.

De voorstelling Van de Rails is daar één van. Hier wordt het het verhaal verteld van Luca, een jongen van vijftien jaar die langzaam het criminele circuit inrolt. Aan het begin van de voorstelling leer je hem kennen als een gewone jongen met een prima leven. Er lijkt niet veel bijzonders aan de hand. Tot hij online wordt benaderd door iemand die hem vraagt of hij snel wat geld wil verdienen.

‘klootzakjes’

Samen met expertisecentrum Fier verdiepte de regisseur zich in de verhalen van jongeren die in de criminaliteit belandden. Die verhalen hebben indruk gemaakt. ‘Het is vaak de ‘niet zo knuffelbare’ doelgroep. Het gaat soms om jongeren die door hun omgeving als ‘klootzakjes’ worden gezien. Maar ook deze jongeren kunnen slachtoffer zijn van uitbuiting. Juist dat grijze gebied heeft mij geraakt en is iets wat ik sterk in de voorstelling wilde verwerken.’

De mooiste reactie die hij kreeg, kwam van een ervaringsdeskundige die zelf crimineel was uitgebuit. ‘Hij vertelde dat zijn ervaringen bijna precies overeenkwamen met wat er in de voorstelling gebeurt. Hij was er erg door geraakt en zei: ‘Ja, dit is het gewoon. Dit is precies hoe het gaat.’

Topje van de ijsberg

Met de theatershow willen de makers laten zien hoe criminele uitbuiting werkt en welke signalen erop kunnen wijzen dat iemand ermee te maken heeft.

Volgens Van Bruggen is lastig om precies uit te drukken hoe groot het probleem in de gemeente Heerenveen is. Dat komt omdat er sprake is van zogenaamde dark numbers. Het zichtbare deel is slechts het topje van de ijsberg. ‘Er gebeurt veel wat niet wordt gemeld. Sommige mensen durven niet naar buiten te treden met hun verhaal, terwijl anderen zichzelf niet eens als slachtoffer zien. Toch zijn er voldoende signalen dat zowel jongeren als volwassenen kwetsbaar kunnen zijn voor uitbuiting.’

Signalen herkennen

Bij criminele uitbuiting kunnen verschillende signalen een rol spelen. Twee telefoons, veel contacten of regelmatig ’s nachts weg zijn, kunnen signalen zijn van criminele uitbuiting. Ook schulden of problemen thuis kunnen jongeren kwetsbaar maken.

Toch moeten we volgens Van Bruggen vooral bij jongeren extra scherp zijn. Iedere puber is in zekere mate kwetsbaar: je wilt ergens bij horen, geaccepteerd worden en bent bezig je eigen identiteit te ontwikkelen. Juist daardoor kunnen jongeren gevoelig zijn voor de aandacht en beloften van iemand die daar misbruik van wil maken.’

Slachtoffer én dader

Verschuur dacht eerst dat jongeren die de criminaliteit ingaan, gewoon gestraft moeten worden. Door zijn onderzoek ontdekte hij dat de werkelijkheid ingewikkelder is. ‘Er kunnen allerlei factoren meespelen en slachtofferschap en daderschap kunnen naast elkaar bestaan.’ Hij hoopt dat het publiek door de voorstelling minder snel een oordeel velt en zich afvraagt wat er achter het gedrag van een jongere schuilgaat.

Hij adviseert jongeren die te maken hebben met criminele uitbuiting om erover te praten, hoe moeilijk dat ook kan zijn. Hij wijst op Keerpunt, een initiatief van Fier waar jongeren anoniem kunnen chatten en hulp kunnen krijgen. ‘Het belangrijkste is dat je weet dat je er niet alleen voor staat en dat er mensen zijn die je kunnen helpen om uit zo’n situatie te komen.‘

De volgende voorstelling is te zien in Groningen op 6 november.