OPSTERLAND – Wie vandaag door Opsterland rijdt, rijdt eigenlijk door duizenden jaren geschiedenis. Van jagers uit de prehistorie tot turfgravers en van adellijke families in Beetsterzwaag tot de socialistische arbeidersbeweging: bijna ieder dorp heeft zijn eigen verhaal. Dat verleden krijgt dit jaar extra aandacht met de Dag van de Opsterlandse Geschiedenis, die op 24 oktober in Beetsterzwaag wordt gehouden.
Tussen het landschap met haar dorpen, weilanden, bossen en vaarten ligt een geschiedenis die bijna zo oud is als de mensheid zelf.
Een vuistbijl van duizenden jaren oud
Een van de oudste verhalen komt uit de omgeving van Wijnjeterp. Daar zijn stenen werktuigen gevonden die herinneren aan de aanwezigheid van prehistorische jagers. De bekendste vondst is de vuistbijl van Wijnjeterp. Ook bij Ureterp zijn sporen gevonden van rendierjagers. In april van dit jaar werd bij Olterterp zelfs nog een prehistorische grafheuvel gevonden. Lang voordat de huidige dorpen ontstonden, trokken mensen dus al door het landschap dat we nu kennen als Opsterland.
Van veen naar dorpen
Veel van het huidige landschap is het resultaat van eeuwenlange ontginning. Vanaf de middeleeuwen werd het veen ontwaterd en in cultuur gebracht. Dorpen ontstonden vooral op de hogere zandgronden. Vanaf de zeventiende eeuw kreeg de turfwinning een enorme invloed. Met turf hielden gezinnen hun vaak armoedige woningen warm. Veen werd afgegraven en via vaarten afgevoerd. Gorredijk groeide uit tot een belangrijk centrum en ook plaatsen als Nij Beets, Bakkeveen en Frieschepalen kregen een belangrijke rol in de turfhandel.
Die geschiedenis is vandaag nog zichtbaar. Vaarten, verkavelingspatronen en oude bebouwing herinneren aan de tijd waarin turf een belangrijke brandstof en inkomstenbron was. In Nij Beets is zelfs een openlucht laagveenderijmuseum ’t Damshûs dat jaarlijks vele duizenden bezoekers trekt.
Rijke families en arme arbeiders
De turf bracht niet iedereen rijkdom. In Beetsterzwaag bouwden rijke families buitenplaatsen en kregen adellijke en voorname families veel invloed. In de veengebieden leefden arbeiders ondertussen vaak onder moeilijke omstandigheden.
Vooral in de negentiende eeuw groeide de armoede onder de veenarbeiders. Dat vormde een voedingsbodem voor de arbeidersbeweging en het socialisme. Prediker en politicus Ferdinand Domela Nieuwenhuis werd in deze streek een bekende en invloedrijke figuur.
Het is een geschiedenis die nog altijd terug te vinden is in de dorpen van Opsterland.
Een gemeente met veel gezichten
Juist die combinatie maakt de geschiedenis van Opsterland bijzonder. Het verhaal gaat niet alleen over oude gebouwen of archeologische vondsten. Het gaat ook over de manier waarop inwoners het landschap hebben gevormd en hoe economische veranderingen het leven in de dorpen veranderden.
Van de prehistorische jagers bij Wijnjeterp tot de turfgravers van Nij Beets. Van de buitenplaatsen van Beetsterzwaag tot de arbeidersbeweging in het veengebied: het verleden is op veel plekken nog dichtbij. Zoals gezegd, wie vandaag door Opsterland rijdt, rijdt eigenlijk door duizenden jaren geschiedenis.
Op 24 oktober kunnen inwoners tijdens de Dag van de Opsterlandse Geschiedenis verder kennismaken met die verhalen. In en rond het gemeentehuis is een brede informatiemarkt waar historische verenigingen, musea en erfgoedorganisaties zich presenteren. Daarnaast staan er onder meer lezingen, oude filmbeelden en rondleidingen op het programma. Iedereen is welkom tussen 13.30 – 16.30 uur. Meer informatie volgt….
