ZUIDOOST FRIESLAND – Het Fries is springlevend. Dat blijkt uit recente onderzoeken naar het gebruik en de beheersing van de taal. Voor meer dan de helft van de inwoners van Fryslân is het Fries de eerste taal. Tegelijkertijd leren steeds meer mensen de taal en wordt Fries ook onder jongeren en op sociale media volop gebruikt.

Komende zaterdag 26 september staat de dag van de talen in het teken van de rijkdom en diversiteit van talen. Sinds 2001 wordt deze dag jaarlijks georganiseerd door de Raad van Europa. Het doel is om aandacht te vragen voor het belang van talen leren, meertaligheid en intercultureel begrip. Dag van de Talen in het teken van de rijkdom en diversiteit van talen. Sinds 2001 wordt deze dag jaarlijks georganiseerd door de Raad van Europa. Het doel is om aandacht te vragen voor het belang van talen leren, meertaligheid en intercultureel begrip.

In Fryslân neemt het Fries daarbij een bijzondere plaats in. De taal is zichtbaar in het dagelijks leven: thuis, op school, in de supermarkt, bij de dokter en op de sportvelden. Voor veel Friezen is het bovendien meer dan een communicatiemiddel. Het is de taal waarin ze zijn opgegroeid, waarin ze lachen en emoties uiten. Voor hen is het de taal van het hart.

Friese wordt volop gebruikt

Jarenlang werd gevreesd dat het Fries langzaam zou verdwijnen. Recente cijfers laten volgens betrokken onderzoekers echter een ander beeld zien. Uit onderzoek blijkt dat 85 procent van de inwoners het Fries goed kan verstaan. Tweederde kan de taal goed spreken en 58 procent kan het Fries goed lezen.

Ook het gebruik van Fries op sociale media neemt toe. Wynanda Brander van de AFUK ziet dat steeds meer mensen bijvoorbeeld filmpjes maken in hun eigen dorp en daarbij gewoon Fries spreken.

De AFUK organiseert daarnaast cursussen voor mensen die Fries willen leren spreken en verstaan. Het aantal deelnemers groeit. Opvallend is dat steeds meer cursisten geen Friese achtergrond hebben. Het gaat bijvoorbeeld om mensen die naar Fryslân zijn verhuisd of hier zijn komen werken. Zij willen de taal van hun nieuwe woon- en werkomgeving beter begrijpen en gebruiken.

Jongere generatie belangrijk

Een belangrijke ontwikkeling is dat jonge ouders steeds vaker bewust kiezen voor het Fries in de opvoeding. Daarmee wordt de taal opnieuw doorgegeven aan een volgende generatie. Ook jongeren gebruiken het Fries steeds vaker schriftelijk. Vooral op sociale media en via berichtendiensten wordt de taal volop geschreven en gelezen. Hoewel schrijven in het Fries voor veel mensen nog lastig is, neemt de leesvaardigheid onder jongeren toe.

De positie van het Fries verschilt wel per regio. Op het platteland wordt de taal vaker gesproken dan in de grotere steden. Daar wordt naast het Fries en Nederlands ook het Stadsfries gebruikt, een verzameling lokale stadsdialecten.

Fries krijgt meer ruimte in onderwijs

Ook het onderwijs speelt een belangrijke rol in de toekomst van de taal. Sinds 1 augustus 2026 gelden nieuwe, aangescherpte kerndoelen voor het Fries. Scholen moeten de taal actiever inzetten, met als doel de kennis en beheersing van het Fries onder jongeren verder te versterken.

Onderzoek naar de taal blijft eveneens belangrijk. De Fryske Akademy en andere organisaties houden zich bezig met de ontwikkeling, geschiedenis en het gebruik van het Fries. Ook buiten Nederland wordt de taal gesproken, onder meer in het Duitse grensgebied. Tijdens de Dag van de Talen organiseren Jongfrysk, de AFUK en Omrop Fryslân een activiteit in het centrum van Leeuwarden. Wat daar precies gebeurt, blijft nog even geheim.

Het beeld van het Fries als een taal die op het punt staat te verdwijnen, lijkt daarmee achterhaald. De taal verandert mee met de tijd, maar wordt nog altijd gesproken, gelezen en doorgegeven. Van de huiskamer tot sociale media: het Fries blijft een belangrijk onderdeel van het dagelijks leven en de identiteit van Fryslân.

Het Fries in Zuidoost Friesland

En hoe is het gesteld in het zuidoosten van Fryslân? In Opsterland blijft volgens de Afûk het Fries wel een traditionele thuistaal en is de actieve beheersing (spreken en verstaan) relatief hoog. In het meer verstedelijkte Smallingerland wordt het Fries door een aanzienlijk deel van de bevolking verstaan, laat de Taalatlas van de Provincie Fryslân weten. Maar, de laatste jaren is een lichte afname zien in de actieve beheersing en het dagelijkse gebruik van de taal. In de gemeente Heerenveen neemt de actieve beheersing van het Fries een middenpositie in. Het is er beduidend actiever dan in de aangrenzende Stellingwerven, maar het haalt niet de hoge scores van de traditionele Friese kerngebieden in het noordoosten of zuidwesten